Blog's van onze vakbond

Geachte mevrouw, geachte heren,

Aanstaande dinsdag gaat uw fractie onderhandelen over de verdere invulling van het zogenoemde ‘Wandelgangen-akkoord’. Dat is nodig, omdat er nogal wat explicitering op de voorgestelde bezuinigingen ontbreekt. De grondhouding “Met grote passen, snel thuis”, is naar mijn stellige overtuiging niet voor alle onderwerpen in het akkoord de meest passende. De onduidelijkheid in het Wandelgangen-akkoord over de hervormingen op de arbeidsmarkt die u samen met uw coalitiepartners wil doorvoeren, is daar een duidelijk voorbeeld van. Voor verankering van het draagvlak en begrip voor dit huzarenstukje in politiek ongewisse tijden, is duidelijkheid over de kleine lettertjes onontbeerlijk.

Duidelijkheid is er helaas wel over de houdbaarheid van het door de vakbeweging zwaar bevochten Pensioenakkoord. Sprake is van het eenzijdig openbreken van een zorgvuldig tot stand gebracht akkoord tussen overheid en sociale partners, waardoor het CNV zich opnieuw buitenspel (zie VPL-dossier) gesteld voelt, waardoor ernstig schade wordt toegebracht aan de overlegeconomie. 

In deze brief schets ik u mijn ideeën over de arbeidsmarkt en het Pensioenakkoord, waarvan ik denk dat deze een constructieve bijdrage zullen zijn in uw discussie met de andere fracties.

Hervormingen arbeidsmarkt

Per 2014 gaan werkgevers volgens de tekst van het Wandelgangenakkoord de eerste zes maanden van de WW-uitkering betalen. Dat is positief voor de overheidsfinanciën. En dat is in beginsel positief voor de werkgevers, want de ontslagvergoeding zal gelijktijdig worden beperkt. 

De duur en hoogte van de WW blijven evenwel hetzelfde. In hoeverre werknemers ook profiteren van deze hervorming van de arbeidsmarkt, hangt af van de invulling die u aan het akkoord geeft.

De implicaties van uw voorlopige akkoord doorlopend, kom ik tot de conclusie dat de huidige rol van de kantonrechter bij ontslag daarmee de facto in een sterfhuis geplaatst wordt, en dat de ontslagroute via de UWV blijft bestaan. De werkgever zal namelijk de perverse prikkel krijgen om vooral via de UWV zijn personeel te ontslaan, want dat ontslaat hem van zijn verantwoordelijkheden voor de ontslagen werknemer en is bovendien goedkoper. Financiering van bemiddeling en scholing van ontslagen werknemers wordt in uw plannen tenslotte gefinancierd uit de toekomstige besparingen van werkgevers op de huidige ontslagvergoedingen. Werkgevers zullen al snel concluderen dat ontslag via de UWV hen minder zal kosten, dan als het ontslag via de kantonrechter gaat. 

Als gevolg zal het door u gewenste en door werkgevers gefinancierde budget voor scholing en bemiddeling snel afnemen, en komt de verantwoordelijkheid weer bij de overheid te liggen. Dat kan nooit uw bedoeling geweest zijn.

Ik onderschrijf uw wens om te komen tot een hervorming van de arbeidsmarkt. Ik sta evenwel een integrale benadering voor. Deze hervorming kan leiden tot een vereenvoudiging van het ontslagrecht, maar kan in mijn ogen niet meer zijn dan een onderdeel van en sluitstuk op een totaal aantal maatregelen gericht op 1) het vergroten van de kansen op het vinden, en 2) houden van werk voor iedereen die dat niet op eigen kracht kan. Alle inspanningen dienen in mijn ogen op de allereerste plaats gericht te zijn op de toegang tot en duurzame inzetbaarheid op de arbeidsmarkt.

Omdat het daarom sterk de vraag is of met de door u voorgestelde stelselwijziging voldoende prikkels overblijven voor werkgevers om ontslagen personeel aan nieuw werk te helpen, zou ik binnen de lijnen van de huidige tekst een andere, kosten-neutrale invulling willen voorstellen die in ieder geval de volgende elementen bevat:

1. richt sectorale of regionale fondsen op die de ontslagen werknemer naar nieuw werk helpen en inkomensverlies verzekeren;
2. maak sociale partners verantwoordelijk voor het bestuur van deze sectorale danwel regionale fondsen;
3. laat werkgevers een voldoende aantal maandlonen (WW plus het verschil met het laatst verdiende loon) van de ontslagen werknemer storten in dit fonds;
4. bestraf onrechtmatig ontslag met een door de rechter op te leggen hoge boete;
5. stel regionale commissies in die beëindigingverzoeken in eerste aanvang afhandelen, en laat bij geschil de werkgever om een rechterlijke machtiging vragen;

Ik realiseer mij dat een en ander verdere uitwerking door de sociale partners behoeft. Ik vind langs deze lijnen een advies van de SER of de Stichting van de Arbeid over de noodzakelijke hervormingen op de arbeidsmarkt voor 2013 voor de hand liggen. In dat advies moet de in deze brief door mij bepleite integrale benadering gestalte krijgen.

Pensioenakkoord

Maatregelen om de arbeidsparticipatie onder 55-plussers te verbeteren, en het behoud van de mogelijkheden voor mensen in zware beroepen om met 65 jaar te stoppen met werken waren voor het CNV – naast andere overwegingen - belangrijke redenen om het Pensioenakkoord te ondertekenen. Met het huidige akkoord staan beide zaken op losse schroeven. Ik zal dat hieronder puntsgewijs toelichten:

• Lange dienstjaren/Zware beroepen/lage inkomens: met het kabinet was afgesproken dat er ‘doorwerkbonussen’ zouden komen zodat werknemers met een lang arbeidsverleden in de laagste loonschalen uit kunnen treden op 65-jarige leeftijd tegen een inkomensverlies van maximaal 1,5%. Door de maatregelen uit het Wandelgangenakkoord gaan deze personen er 6,5% op achteruit als ze in 2019 op hun 65ste stoppen. 
• Laagopgeleiden beginnen in vergelijking met hoger opgeleiden eerder met werken (dus meer dienstjaren), verdienen minder (een korting van 6,5% op hun AOW is voor hen daarom een groter probleem), doen vaak zwaarder werk (moeilijker om tot 65 te blijven werken) en kunnen ook minder lang van hun pensioen genieten (ze leven 5 á 7 jaar korter). Om deze redenen vinden wij inkomensverlies van meer dan 1,5 % onacceptabel. 
• Arbeidsparticipatie ouderen: Het budget dat in het Pensioenakkoord beschikbaar zou komen voor het verhogen van de arbeidsparticipatie onder ouderen wordt sterk beperkt. Van de ongeveer 2 miljard die beschikbaar zou zijn in 2013 blijft maar 1,2 miljard over. Hierdoor verminderen de kansen op arbeidsparticipatie van oudere werknemers en zullen zij bij verhoging van de AOW-leeftijd eerder een beroep moeten doen op sociale voorzieningen. Daardoor levert verhoging van de AOW-leeftijd minder op.
• Mensen die gebruikmaken van een vut- of prepensioenregeling hebben door de AOW-verhoging een inkomensgat. Denk bijvoorbeeld aan een brandweerman die op zijn 60ste gestopt is en door middel van gespaard verlof, levensloop en vervroegd pensioen een brug kan slaan tot zijn 65ste.  Maar als zijn AOW niet ingaat op zijn 65ste maar pas op 65,6 of op 66, is het de vraag hoe hij dit inkomensgat kan overbruggen?
• In het Pensioenakkoord is afgesproken dat de pensioenrichtleeftijd waarmee pensioenfondsen moeten rekenen gekoppeld wordt aan de levensverwachting. Om praktische redenen is er echter voor gekozen om de pensioenrichtleeftijd in 2014 met twee jaar te verhogen, ondanks dat in 2014 de levensverwachting met maar ongeveer een jaar is toegenomen.  Hierdoor zullen sommige pensioenfondsen geld “overhouden”. Dat is geen probleem omdat daarmee het fonds het opbouwpercentage kan verhogen, meer indexeren, of de regeling verbeteren. Dat eerste is niet meer mogelijk omdat in het Wandelgangenakkoord staat dat het maximale opbouwpercentage omlaag gaat.

Het is mijn stellige overtuiging dat bovenstaande bezwaren bij het Pensioenakkoord van een passende oplossing kunnen worden voorzien.

Met vriendelijke groet, en tot gedachtewisseling altijd bereid,

Jaap Smit

Voorzitter CNV.