De ondernemingsraad (OR) bestaat uit werknemers die namens het personeel overleg voeren met de werkgever. De OR komt op voor de belangen van het personeel. De rechten van de OR zijn vastgelegd in de Wet op de ondernemingsraden (WOR).

De OR voert bijvoorbeeld overleg ov

• arbeidsomstandigheden;
• arbeidsvoorwaarden, werktijden en pauzetijden;
• gelijke behandeling van personeel;
• interne milieuzorg.

De OR heeft de volgende rechten:

• Adviesrecht: Voor besluiten die belangrijke financiële, economische en/of organisatorische gevolgen hebben voor het bedrijf, is de werkgever verplicht schriftelijk advies te vragen aan de OR. De werkgever moet het advies serieus meewegen in de besluitvorming. Wanneer de werkgever een ander besluit neemt dan de OR heeft geadviseerd, dan is hij/zij verplicht uit te leggen waarom hij dit besluit heeft genomen. Bovendien moet de werkgever dan een maand wachten met het uitvoeren van het besluit. In die maand kan de OR de zaak voorleggen aan de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam. De Ondernemingskamer kan de werkgever verplichten het besluit in te trekken.

De werkgever moet advies vragen aan de OR bij:
- Belangrijke financiële of organisatorische besluiten, zoals een grote investering, een fusie met een ander bedrijf, een bedrijfssluiting of een lening. 
- Het invoeren of wijzigen van een grote technologische voorziening.
- Belangrijke milieumaatregelen.
- Het benoemen of ontslaan van bestuurders.

• Instemmingsrecht: Voor besluiten die over personele regelingen gaan (bijvoorbeeld werktijden of arbeidsomstandigheden) moet de OR toestemming geven aan de werkgever. Wanneer de OR geen toestemming geeft en de werkgever het besluit toch wil uitvoeren, dan moet hij naar de rechter stappen.

De werkgever moet een akkoord krijgen van de OR voor het vaststellen, wijzigen of intrekken van:
- Regelingen voor werktijden, vakantie, ziekte, arbeidsomstandigheden, opleidingen en personeelsbeoordelingen. 
- Regels voor het aanstellen, bevorderen (promotie) of ontslaan van personeel. 
- Beloningssysteem of functiewaarderingssysteem. 
- Personeelsvolgsysteem of registratiesysteem (een zogenoemd kloksysteem). 
- De registratie en bescherming van persoonsgegevens (jouw privé-gegevens).

• Initiatiefrecht: de OR kan de werkgever voorstellen doen over alle sociale, organisatorische, financiële en economische zaken in het bedrijf. Voordat de werkgever mag beslissen over een voorstel is hij/zij verplicht minstens één keer te overleggen met de OR. Daarna moet de werkgever zo snel mogelijk laten weten wat hij/zij doet met het voorstel. Van het initiatiefrecht wordt door de meeste ondernemingsraden aanzienlijk minder gebruik gemaakt dan van het advies- en het instemmingsrecht.

• Informatierecht: de werkgever is verplicht om de OR regelmatig en tijdig op de hoogte te stellen van bijvoorbeeld de resultaten, vooruitzichten en financiën van het bedrijf. De werkgever is in ieder geval verplicht om twee keer per jaar te overleggen met de OR. Verder moet de werkgever alle informatie die de OR nodig heeft geven als de OR daarom vraagt. Alle afspraken die de OR maakt met de werkgever moeten schriftelijk worden vastgelegd.

• Achterban raadplegen. De OR kan bij belangrijke kwesties advies vragen aan het overige personeel. De werkgever is verplicht om de OR deze mogelijkheid te bieden en is verplicht om het personeel de mogelijkheid te geven zich te buigen over kwesties als de OR om advies vraagt.

De OR in jouw bedrijf

Een bedrijf met meer dan 50 werknemers is verplicht om een ondernemingsraad in te stellen. Wanneer een bedrijf 10 tot 50 werknemers in dienst heeft, dan kan een bedrijf een personeelsvertegenwoordiging (pvt) instellen. Als er geen OR of pvt in het bedrijf is, dan moet de werkgever verplicht (minstens) tweemaal per jaar een personeelsvergadering houden met alle werknemers. Bedrijven met minder dan tien werknemers kunnen op vrijwillige basis een pvt instellen.

In de wet is bepaald hoeveel werknemers in de OR moeten zitten. Dit is afhankelijk van het totaal aantal werknemers in een bedrijf. Zie onderstaande tabel. De OR bestaat maximaal uit 25 leden.

Aantal medewerkers	Aantal OR-leden
50-100	5
100-200	7
200-400	9
400-600	11
600-1000	13
1000-2000	15
1000- meer	steeds 2 leden erbij

Oprichten OR

De werkgever maakt een plan met daarin de werkwijze van de OR en het verkiezingsreglement. De werkgever kan dit ook laten doen door een commissie. Daarna wordt het plan voorgelegd aan de vakbonden. De bedrijfscommissie krijgt ook een kopie van het plan. Als de vakbonden het plan goedkeuren, wordt er een kandidatenlijst opgesteld voor de OR. Vakbonden kunnen kandidaten aandragen, net als werknemers (dan moet 33 procent van de werknemers de kandidatenlijst ondertekenen). In principe kan iedereen die minimaal een jaar in dienst is zich kandidaat stellen. Alle werknemers in het bedrijf, die minimaal een half jaar in dienst zijn, stemmen vervolgens op de OR-kandidaten. Na de verkiezing kunnen de vers gekozen leden van de OR de werkwijze aanpassen en een definitieve werkwijze opstellen. Een OR kan twee, drie of vier jaar blijven zitten. Daarna moeten de leden opnieuw worden gekozen.

Conflict tussen OR en werkgever

Het is altijd mogelijk dat de OR en de werkgever het niet met elkaar eens worden over bepaalde zaken. Bij een conflict moeten de OR en de werkgever de zaak eerst voorleggen aan de bedrijfscommissie. Er zijn 2 bedrijfscommissies.

1. Bedrijfscommissie voor de overheid
2. Bedrijfscommissie voor de markt

Zo’n commissie is ingesteld door de Sociaal-Economische Raad (SER). Organisaties van werkgevers en werknemers (de vakbonden) wijzen elk de helft van de leden aan. Als de bemiddeling van de bedrijfscommissie niet werkt, dan kunnen beide partijen naar de kantonrechter stappen.

Ook wanneer de werkgever weigert om een OR of personeelsvertegenwoordiging in te stellen, dan kan iedere werknemer of de vakbond naar de bedrijfscommissie stappen. Haalt dit niks uit, dan is de volgende stap de kantonrechter.

Wanneer de werkgever niet luistert naar een advies van de OR (zie adviesrecht), kan de OR de zaak voorleggen aan de Ondernemingskamer van het gerechtshof in Amsterdam. De Ondernemingskamer kan de werkgever verplichten het besluit in te trekken of de werkgever in het gelijk stellen.

Wanneer de OR niet instemt met een besluit (zie instemmingsrecht) van de werkgever dan kan de werkgever de bedrijfscommissie om bemiddeling vragen. Wanneer dat niet werkt, kan de werkgever naar de kantonrechter stappen. De kantonrechter geeft alleen toestemming als de beslissing van de OR onredelijk is en de werkgever zwaarwegende redenen heeft om het besluit toch in te voeren. Als de rechter geen toestemming geeft, kan de werkgever het besluit niet invoeren.

Vakbond en OR

Door de krachten van ondernemingsraad en vakbond te bundelen, krijgt medezeggenschap in een onderneming pas echt goed vorm. Per bedrijf zal de relatie tussen vakbond en OR verschillen. Dit hangt ondermeer af van het aantal vakbondsleden binnen het bedrijf en of er een cao van toepassing is.

Een OR is verplicht OR-verkiezingen bij de vakbonden te melden. Zo wordt de vakbond in de gelegenheid gesteld om aan vakbondsleden te vragen zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen. Vakbondsleden worden ook ondersteund wanneer zij lid worden van de OR. Bijvoorbeeld door advies van de vakbondsbestuurders, maar ook door experts op het gebied van de wettelijke mogelijkheden van de OR.

Europese OR

Voor ondernemingen in de EU met meer dan duizend werknemers en met een vestiging van meer dan 150 werknemers in minimaal twee landen is verplicht om onderhandelingen te beginnen over de oprichting van een Europese ondernemingsraad, kortweg Euro-OR. De bevoegdheden van de Europese OR zijn neergelegd in de wet op de Europese Ondernemingsraden.