Met een goede dialoog zou de uitkomst wellicht anders geweest zijn

In het essay bespreken de auteurs drie casussen aan de hand van drie lagen van (on)gehoorzaamheid: waarden, normen en verplichtingen en praktische wijsheid. Wat ik er mooi aan vind, is dat in de drie voorbeelden niet zwart-wit wordt geoordeeld over goed en fout, maar dat de auteurs analyseren hoe zaken gelopen zijn. Met een goede dialoog zou de uitkomst in alle drie de zaken wellicht anders geweest zijn.

Bij waarden komt vooral naar voren wat meer waard is dan het ander. Dat doet me denken aan de discussie die in de Tweede Kamer ontstond over artikel 1 en artikel 23 van de Grondwet. Zijn deze artikelen gelijkwaardig, of is er een bovenliggend artikel? De dialoog hierover voert men al decennialang en mijns inziens kunnen deze artikelen naast elkaar bestaan. En wanneer ze schuren, is het goed om het gesprek daarover te voeren.

De laag normen verwijst naar grenzen. Wanneer overtreed je de wet? En wat als dat schuurt met je eigen normen en waarden? In coronatijd heb ik in een webinar verteld hoe wij als inspectie omgaan met een onbevoegde leraar voor de klas. Volgens de wet mag het niet, maar we hebben te maken met tekorten van tienduizend voltijdbanen in het primair onderwijs.

Dan komt de praktische wijsheid om de hoek kijken, of zoals ik het meestal noem: het gezond verstand. Je zoekt naar de best mogelijke oplossing binnen de gegeven omstandigheden. Ik weet dat ik in jet webinar het voorbeeld heb gebruikt dat ik voor een spoorwegovergang stond die niet meer openging. Hoe lang wacht je voordat je besluit eroverheen te gaan? Of zoek je andere oplossingen? Op zulke momenten schuren normen met praktische wijsheid. Welke beslissing je ook neemt, je moet die altijd kunnen uitleggen.

Waarom ik de dialoog zo belangrijk vind, is omdat er in communicatie vaak wat misgaat. Soms zit het verschil al in twee letters. Heb je iets besloten in overleg of na overleg? Het is een wezenlijk verschil. In overleg doe je het samen en na overleg doe je het alleen. Het één is niet beter dan het ander, maar het maakt wel duidelijk wie verantwoordelijk is.

De dialoog helpt om de keus te maken. Wanneer we het hebben over ouderbetrokkenheid kun je ervoor kiezen om in overleg met ouders iets te besluiten, of na overleg met ouders. De praktische wijsheid vertelt je wat je in iedere situatie het best kunt doen en bij wie je de verantwoordelijkheid neerlegt.