‘Soms is het een gevecht met mezelf’

Wie vaak ‘s nachts werkt, loopt volgens de Gezondheidsraad verhoogde gezondheidsrisico’s. Toch kiezen veel mensen voor een baan waarbij het onvermijdelijk is om de graveyard shift te draaien. Oftewel: de erg late avonddienst. Wat maakt werken in de nacht leuk? Wat kun je doen om de risico’s zo klein mogelijk te houden

In veel sectoren gaat het werk ’s nachts gewoon door, zoals in de zorg, het openbaar vervoer en de horeca. Maar ook veel beveiligers, wegwerkers en havenmedewerkers draaien hun diensten ’s nachts. Volgens het CBS ging het in 2019 om ruim 1,3 miljoen mensen. Nachtwerk wil zeggen: minimaal een uur werken tussen middernacht en 6 uur 's ochtends.

Salarisboost

Een van die nachtbrakers is Alex Wijnveldt (43). Hij werkt in de controlekamer van een containerterminal in de haven. Hij zorgt ervoor dat de stroom van containers van en naar de kranen continu intact blijft. Zijn werk gaat dag en nacht door. ‘De keuze om ook ’s nachts te gaan werken was een bewuste’, zegt hij. ‘Ik moet er op sociaal gebied wat voor laten, maar het zorgt ook voor een boost van mijn salaris. Daarnaast levert het me kostbare tijd overdag op die ik met mijn dochtertje kan doorbrengen. Ik ben de afgelopen jaren denk ik wel honderd keer naar de kinderboerderij geweest.’

Gezondheidsrisico’s

Alex weet ook dat er nadelen kleven aan regelmatige nachtdiensten. Met name het risico op diabetes en hart- en vaatziekten neemt toe, zegt de Gezondheidsraad. Dat komt omdat nachtdiensten je biologische klok verstoren waardoor allerlei processen in je lichaam niet meer op het juiste moment plaatsvinden. Na vijftien jaar nachtdiensten voelt Alex zich chronisch moe. ‘Ik heb net een masterstudie achter de rug en ik merkte dat ik me heel moeilijk kon concentreren’, zegt hij. ‘Pas tijdens vakanties, na een aantal goede nachtrusten van 8 uur, voel ik dat mijn lichaam weer in het goede ritme komt. Dan voel ik me frisser en verdwijnen de wallen onder mijn ogen.’

Voorwaarts roterend rooster

Werknemers en werkgevers kunnen samen de risico’s van nachtdiensten zoveel mogelijk beperken. Het belangrijkste daarbij is vasthouden aan een zogenaamd ‘voorwaarts roterend rooster’. Dat betekent dat je eerst volgende dienst altijd op hetzelfde tijdstip of later begint dan je vorige. Vroeger starten kan leiden tot een (extra) verstoring van je biologische klok.

Man met de hamer

In de haven werkt Alex volgens een volcontinu rooster waarin dag-, avond-, en nachtdiensten elkaar (voorwaarts) in een vaste reeks opvolgen. ‘De ene keer fiets ik er heel makkelijk doorheen’, zegt hij. ‘De andere keer word ik om half 2 overvallen door de man met de hamer en blijf ik de rest van de nacht in gevecht met mezelf.’

Relaxter in de nacht

Johan Antonissen (57) draait al 30 jaar nachtdiensten. Hij heeft daar eigenlijk nog nooit lichamelijke problemen van ondervonden. Hij is als technisch manager verhardingen verantwoorde lijk voor het asfalt op diverse Nederlandse wegen. ‘In de nacht is het veel relaxter op de snelweg dan overdag’, vertelt hij. ‘En nu ik ouder word, heb ik blijkbaar steeds minder slaap nodig. De laatste maanden heb ik heel veel nacht diensten gehad, terwijl ik overdag een boerderij aan het verbouwen was. Dat was geen enkel probleem.’

Ritme

Wegwerker Johan probeert het meestal zo te plannen dat hij en zijn team een hele week nachtdienst achter elkaar hebben. ‘Om in het ritme te komen, sta ik maandag op een normale tijd op en blijf ik wakker tot dinsdagochtend. Dan kom ik thuis en ga ik pas slapen. De rest van de week blijf ik in dat ritme. De ene keer begin ik om 9 uur ’s avonds, dan weer om 10 uur of nog later. Om 5 uur moeten we sowieso altijd weer van de weg af zijn.

Minder nachtdiensten

CNV wil dat nachtdiensten vanwege de risico’s altijd tot een minimum beperkt blijven. En dat ze, als het even kan in een sector, helemaal worden afgeschaft. Sowieso’ maakt de bond zich hard om oudere werknemers te ontzien bij nachtdiensten. In veel cao’s zijn daarom afspraken gemaakt dat mensen vanaf een bepaalde leeftijd geen ploegendiensten meer hoeven te draaien. Voor de werknemers die niet aan nachtdiensten ontkomen, spreken we passende toeslagen af.