Want dat is misschien wel de kern. Schoolleiderschap is geen rol die je er even bij doet. Het vraagt vakmanschap, reflectie en voortdurende ontwikkeling. Juist daarom is een gedeeld kompas onmisbaar. Toch begint het volgens Gert Hulzebosch, schoolleider en vanuit CNV betrokken bij de herziening, bij iets fundamenteels. “Ik kom nog te vaak schoolleiders tegen die het bestaan van de beroepsstandaard niet kennen,” zegt hij. “Terwijl ze wél bezig zijn met hun professionalisering. Dat is zonde, want dit kompas helpt je om bewuster keuzes te maken in je werk.”
Geen papieren werkelijkheid, maar herkenbare praktijk
Wat deze vernieuwde beroepsstandaard onderscheidt, is hoe dicht deze op de praktijk zit. De structuur is vertrouwd gebleven, maar de taal is aangescherpt en sluit beter aan bij het dagelijks handelen van schoolleiders. Digitalisering is geen apart thema, maar verweven in het geheel. Zoals het ook in de praktijk werkt. Je moet moeite doen om termen als AI terug te vinden, omdat digitalisering inmiddels vanzelfsprekend onderdeel is van leiderschap.
Ook delen en spreiden van leiderschap heeft een stevigere plek gekregen. Leiderschap is niet langer het domein van één persoon, maar van de organisatie als geheel. En de definitie van schoolleider is verbreed: iedereen die leidinggeeft in het onderwijs, van teamleider, afdelingsleider, (con)rector, (adjunct)directeur, locatiedirecteur, algemeen directeur tot rector-bestuurder, hoort zich aangesproken te voelen.
Samen ontwikkeld, stevig verankerd
De beroepsstandaard is in nauwe samenwerking tussen praktijk en wetenschap opgesteld. Schoolleiders, bestuurders en opleiders werkten eraan mee, ondersteund door CNV, AOb en Schoolleiders VO. “De onderzoekers Femke Geijsel en Annemarie Neeleman hebben echt woorden weten te geven aan onze dagelijkse praktijk,” zegt Hulzebosch. “Ze hebben geluisterd naar ons als schoolleiders. Dat zie je terug in de voorbeelden en in de herkenbaarheid.” Die gezamenlijke ontwikkeling maakt de standaard niet alleen inhoudelijk sterker, maar ook breder gedragen in de sector.
Van kompas naar professionele ontwikkeling
Een kompas heeft alleen waarde als je het gebruikt. Dat vraagt om een duidelijke vertaling naar professionalisering. Binnen het CNV LeiderschapsLab worden workshops, leergangen en opleidingen ingericht langs de lijn van deze beroepsstandaard. Niet als theoretisch kader, maar als praktische ondersteuning voor schoolleiders die willen groeien in hun vak. Zo wordt de beroepsstandaard niet alleen iets om te lezen, maar vooral iets om mee te werken.
Blik vooruit: ruimte voor contemplatief leiderschap
Dat het vak zich blijft ontwikkelen, staat voor Hulzebosch buiten kijf. “Er worden gesprekken gevoerd om voor 2030 een compleet nieuwe versie van de beroepsstandaard te ontwerpen” zegt hij. “Wat mij betreft krijgt contemplatief leiderschap daarin een duidelijke plek: los van protocollen, in de vertraging echt kijken en luisteren naar wat er gebeurt en daarop handelen.” Juist in een tijd van systemen, druk en snelheid is dat geen luxe, maar noodzaak. Goed leiderschap vraagt om het kunnen inzetten van bepaalde eigenschappen en kwaliteiten, zoals in de beroepsstandaard zijn uitgewerkt binnen de domeinen psychologisch, sociaal, cognitief en ethisch. Het vakmanschap om te kijken, te luisteren en bewust te handelen speelt hierbij een grote rol. Of zoals Hulzebosch zegt: “Als je meer wilt dan alleen de tent draaiende houden, ga dan met de beroepsstandaard aan de slag.”
