Werken op feestdagen?
De een werkt graag op een feestdag vanwege de toeslag, de ander is veel liever vrij. Maar is het dan een vrijwillige keus of kan je ook verplicht worden om op een feestdag te werken? En als het verplicht kan worden, hoe zit dat dan precies? Werkgevers vinden staads vaker dat ze jou kunnen verplichten om te werken op een feestdag, daarbij verwijzen ze naar artikel 32 van de cao (ze kennen de cao dus blijkbaar wel). Maar klopt die verwijzing eigenlijk wel?
De wet
In de wet staat alleen wat officiële feestdagen zijn, maar er is niets geregeld over al dan niet werken op zo'n dag en ook niets over loon. Daarvoor moeten we naar de cao. Dit betekent echter niet dat er 'niets' in de wet is geregeld, maar daar komen we later op. Nu eerst eens kijken wat de cao hierover zegt.
De cao
In artikel 32 wordt aangegeven dat op zondag alsmede op algemeen erkende christelijke en nationale feestdagen geen arbeid wordt verricht, tenzij de aard of het belang van de onderneming vraagt dat er toch gewerkt moet worden. Het uitgangspunt is dus dat je op een feestdag vrij bent. Hierop bestaat echter één uitzondering: Als de aard van het werk of het belang van de onderneming dat echt vraagt, mag de werkgever je toch inroosteren. Dat kan alleen in situaties waarin het werk niet redelijkerwijs kan worden stilgelegd, of waarin het bedrijfsbelang het werken op die specifieke feestdag aantoonbaar noodzakelijk maakt. Voor verschillende soorten van transport kan een beroep worden gedaan op deze uitzondering, denk aan de winkeldistributie of het vervoer van (bederfelijke)levensmiddelen. In andere deelmarken ligt het misschien wat minder voor de hand.
Het principe ‘vrij, tenzij…’ betekent niet dat het werken op een feestdag ‘normaal’ wordt als de uitzondering geldt. De cao heeft daarom een compensatie afgesproken voor het werken op een feestdag. Artikel 33 omschrijft twee opties waaruit je als werknemer kunt kiezen:
- een rustdag van 8 diensturen op een, na overleg met de werknemer door de werkgever te bepalen dag. Deze rustdag zal worden genoten binnen een periode van 8 weken; of
- een toeslag van 100% op het uurloon.
De uitzondering geldt, en dan?
Het uitgangspunt is 'vrij, tenzij.'. Maar als de uitzondering zich voordoet, betekent dat niet dat je dus verplicht bent om altijd maar te werken op een feestdag. Naast artikel 32 is er ook artikel 35 van de cao. Daarin staat dat de werkgever jaarlijks een dienstrooster moet opstellen én dat de te werken feestdagen zoveel als mogelijk moeten worden gespreid over de werknemers. Wanneer een feestdag op een vaste werkdag valt, betekent dus niet dat je automatisch ingeroosterd bent. Voordat je ingeroosterd kunt worden, moet jouw werkgever jouw belangen meewegen, dit staat in de Arbeidstijdenwet (artikel 4:1 en 4:1a). Daarnaast is er ook het artikel 7:611 BW: goede werkgeverschap. Ook op basis van dit beginsel moet een werkgever de belangen van de individuele werknemer meewegen in het maken van een rooster. Artikel 35 van de cao is dus niet zomaar een cao-bepaling, maar mede gebaseerd op wettelijke verplichtingen.
Werk je op basis van een rooster of in deeltijd?
Het komt (gelukkig) steeds meer voor dat er gewerkt wordt met dienstroosters waarin ruim van te voren is vastgelegd op welke dagen je moet werken en wanneer je roostervrij bent. Omdat in veel deelsectoren 24/7 gereden wordt, wisselen de werkdagen in zo'n rooster waardoor de ene collega (bijvoorbeeld) vaker op maandag is ingeroorsterd dan de ander. Dat is natuurlijk helemaal prima, maar het kan ertoe leiden dat het aantal feestdagen dat op een roosterdag valt, per collega kan verschillen. Ook dit is een reden dat er voor het werken op feestdagen een apart rooster moet worden gemaakt.
Veel feestdagen vallen op maandag. Werknemers die normaal niet op maandag werken, hebben daardoor automatisch minder feestdagen waarop zij moeten werken. Zij krijgen dus ook minder kans op een feestdagentoeslag dan werknemers die altijd op maandag werken en/of hebben minder doorbetaalde vrije feestdagen. Tegelijkertijd heeft de werknemer die wél altijd op maandag werkt geen keuze meer om op een feestdag vrij te zijn. Zo ontstaat indirect onderscheid tussen werknemers. In artikel 7:648 BW is daarom bepaald dat er geen onderscheid in arbeidsvoorwaarden mag zijn op basis van arbeidsduur (het aantal contracturen). Dit werkt 2 kanten op. Ben je bijvoorbeeld altijd op maandag roostervrij, dan heb je nog steeds recht op verhoudingsgewijs evenveel doorbetaalde vrije feestdagen. Andersom geldt hetzelfde, ben je altijd op maandag ingeroosterd, dan heb je óók recht op verhoudingsgewijs evenveel vrije feestdagen.
Kortom:
Een werkgever moet eerst inventariseren wie vrijwillig (extra) op een feestdag wil werken. Wanneer dit onvoldoende capaciteit oplevert, moet er in een jaarrooster worden opgenomen welke collega's 'onvrijwillig' moeten werken waarbij de werkgever én rekening moet houden met de persoonlijke belangen van die werknemer (dus als het toch moet, op welke feestdag dan wel of niet) én moet zorgen voor een spreiding over de werknemers. Je kunt dus niet iedere keer aan de beurt zijn!
Belangrijk detail
In artikel 35 van de cao wordt gesproken over een dienstrooster. In artikel 3 lid 15 van de cao staat dat hiermee wordt bedoeld: "het op een tijdvak van een of meer weken betrekking hebbende schema, waarop wordt aangegeven in welke diensten en op welke dagen en uren de werknemer zijn functie dient te vervullen dan wel roostervrije tijd wordt genoten." Oftewel: de werkgever moet in een rooster niet alleen aangeven op welke dagen je moet werken, maar ook op welke uren. Dat rooster moet de werkgever ook tijdig vaststellen en met tijdig wordt bedoeld minimaal 28 dagen van te voren. De werktijden moeten uiterlijk 4 dagen van te voren bekend worden gemaakt. Wordt je dus ingeroosterd op een feestdag, dan kan de werkgever niet op het laatste moment nog bepalen dat je toch niet wordt ingezet. Het doel van een rooster is namelijk dat je ruim van te voren weet of je moet werken of niet en je privé-afspraken daarop af kunt stemmen. Dus op 2e Pinksterdag naar de woonboulevard? Het excuus 'sorry schat, ik moet misschien werken' gaat niet op...
Vragen of opmerkingen?
Heb je vragen over dit onderwerp? Neem dan gerust contact op met CNV via naleving-bgv@cnv.nl of 030-7511001 (CNV info). Bellen, mailen of appen met de bestuurder mag natuurlijk ook.
Wil je alles nog eens teruglezen? Bekijk dan onze cao-pagina. Klik hier voor de cao-pagina
Edwin Meijer
bestuurder CNV
T. 06 2306 5395
E. e.meijer@cnv.nl
