Programmamanager Lucie Gooskens is duidelijk in de podcast 'Van nieuwe kerndoelen naar een doordacht schoolcurriculum' over de rolverdeling. SLO is het landelijk expertisecentrum voor het curriculum. Het ontwikkelt in opdracht van het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de kerndoelen, die beschrijven wat leerlingen op school moeten leren. Scholen bepalen zelf hoe ze die doelen vertalen naar hun onderwijs. Dat vraagt deskundigheid en tijd. Om te bekijken wat er al gebeurt, te bespreken wat anders moet en samen lessen te ontwikkelen. Dat is werk dat een plaats moet krijgen in de organisatie.
Waar staan de uren voor professionele ruimte?
Ik vind het te gemakkelijk om scholen professionele ruimte toe te zeggen en vervolgens bij het team neer te leggen hoe het die ruimte in een volle werkweek moet vinden. We weten hoe dat kan gaan. Een collega leest zich thuis in, een ander bereidt op een vrije middag iets voor en het overleg doen we nog even na schooltijd. Er gebeurt veel, maar in de taakverdeling verandert weinig. Dan leunen we opnieuw op de bereidheid van mensen om iets extra’s te doen.
Wat doen we al goed en waar kunnen we mee stoppen?
Begin daarom bij wat er al gebeurt. Leg de nieuwe kerndoelen met het team op drie stapels: dit doen we al goed, dit doen we maar kan beter, en dit doen we nog niet. Pak er lessen en leerlingenwerk bij. Waar zien we dat leerlingen iets begrijpen? Waar lopen ze vast? Wat bieden we misschien dubbel aan? Daarmee erken je de kwaliteit die er is en krijg je zicht op wat werkelijk moet veranderen.
Daarna volgen de lastige besluiten. Welke werkgroep kan stoppen? Welk overzicht vullen we in zonder dat we er nog iets mee doen? Welk project blijven we herhalen omdat het ooit enthousiast is begonnen? De wettelijke opdracht blijft staan. Juist daarom moeten we ook onze eigen toevoegingen durven wegen. Ook als we die zelf hebben bedacht.
Neem digitale geletterdheid. Welke kennis hebben we al in het team? Wie heeft scholing nodig? En wanneer krijgt een collega de gelegenheid om wat die heeft geleerd samen met anderen naar lessen te vertalen? Iemand een cursus laten volgen is een begin. Daarna moet er in het werk ook ruimte zijn om die kennis te gebruiken.
Wat doe je als het team twee uur samen nodig heeft?
De Onderwijsraad verbindt professionele ruimte aan het vermogen om daadwerkelijk te handelen. Daarvoor tellen de bekwaamheid van leraren, de structuur én de cultuur van de organisatie mee. Dat wordt heel concreet wanneer twee collega’s samen onderwijs willen ontwikkelen, maar nooit tegelijk tijd hebben. Of wanneer een team wel iets mag toevoegen, maar nergens mee mag stoppen.
Daar hebben leidinggevenden en besturen een verantwoordelijkheid. We kunnen niet alleen vragen of het nieuwe curriculum op tijd klaar is. Ik wil ook weten hoeveel tijd het team heeft om samen voor te bereiden. Welke mogelijkheden medewerkers krijgen om nieuwe vaardigheden te leren. Welke ondersteuning nodig is. En welke andere opdracht we laten vervallen.
Dat vraagt soms ook iets van onszelf, ieder in de eigen rol. Als een team besluit een activiteit te stoppen, moet de schoolleiding die keuze steunen, ook wanneer bijvoorbeeld een externe partij teleurgesteld is. Anders geven we op papier ruimte, terwijl we in de praktijk verwachten dat alles doorgaat.
Een schooleigen curriculum wordt uiteindelijk zichtbaar in lessen en in wat leerlingen leren. Maar of leraren het ook echt samen kúnnen ontwikkelen, zie je eerder: in de jaartaak, het rooster en de teamafspraken. Daar wil ik terugzien wat de nieuwe kerndoelen en de eigen ambities van een school van mensen vragen. Dat vraagt iets van schoolleiding, medezeggenschap en ook toezichthouders, ieder vanuit de eigen verantwoordelijkheid. Kijken we alleen of het op papier geregeld is? Of ook of de mensen in het team de tijd en mogelijkheden hebben om het waar te maken?
Daniëlle Woestenberg
Bestuurslid CNV en docent levensbeschouwing in het vo
Dit blog verschijnt tijdens Leidinggeven aan leren, de campagnemaand van het CNV LeiderschapsLab over curriculumvernieuwing in het po en vo.