Een levenlang leren is kansrijk

‘Kansrijk adviseren’ is een initiatief van de overheid dat een aantal jaren geleden in het leven is geroepen ter bevordering van kansengelijkheid. Het spoort leerkrachten aan om leerlingen een flexibel en doordacht advies te geven, zodat ze succesvol zijn in het voortgezet onderwijs. Het is zelfs zo dat, wanneer de doorstroomtoets een ‘hoger’ advies geeft dan de leerkracht heeft gegeven, de school het advies moet bijstellen.

Ik vraag me wel eens af of ‘hoger’ ook beter en passend is, zeker nu ik in de media lees dat havisten en vwo-ers in toenemende mate voor het mbo kiezen, omdat daarmee een kans op een goedbetaalde baan daarmee groter is.

In de twee onderstaande voorbeelden vraag ik me af of ‘kansrijk’ wordt vertaald naar de school of de leerling.

Scholen voor voortgezet onderwijs hoor ik soms klagen dat de afstroom van leerlingen toeneemt doordat de basisschool te kansrijk heeft geadviseerd. Het voortgezet onderwijs heeft daar last van, omdat de inspectie dan vraagt hoe het komt dat steeds meer leerlingen het niveau niet aankunnen.

Onlangs was ik op een voorziening die leerlingen een tussenjaar aanbiedt tussen basisschool en middelbare school, om tot een beter passend schooladvies te komen. Deze leerlingen krijgen vooral een ‘taalbad’ om niet door een taalachterstand te falen in het voortgezet onderwijs. Ook daar hoorde ik dat ze last hadden van het kansrijke advies, want daardoor kregen ze minder leerlingen.

Het lijkt me belangrijk om hoge verwachtingen te hebben van leerlingen (ook zo’n modebegrip in het onderwijs). Maar die hoge verwachtingen moeten ook passend zijn en gaan volgens mij gepaard met het uitspreken van vertrouwen. Er zit nu eenmaal verschil in capaciteiten van leerlingen, dus houd daar rekening mee bij het uitspreken van hoge verwachtingen. Dat kun je doen door de manier waarop je vragen stelt, denktijd geeft en hoe je reageert op antwoorden. Dat is het vakmanschap van de leraar.

Zelf heb ik nog steeds vertrouwen in en hoge verwachtingen van zowel het basis- als voortgezet onderwijs. Scholen die hun leerlingen goed in beeld hebben en hun onderwijs daarop afstemmen, zullen ook met een passend onderwijsaanbod komen, zodat alle leerlingen naar vermogen kunnen presteren. De vakbekwame leraren differentiëren en dagen alle leerlingen uit. Dat is een van de dingen waar wij als inspectie naar kijken: stemt de school haar onderwijs af op de leerbehoeften van leerlingen in instructie, verwerking en tijd?

Voor een deel van de leerlingen betekent kansrijk adviseren mijns inziens ook dat je ze de tijd gunt. Met regelmaat hoor ik dat succesvolle mensen de zogenaamde ‘stapelaars’ zijn. Zij hebben de tijd genomen of gekregen om te worden wie ze willen zijn. Zelf ben ik ook een voorbeeld van een stapelaar. Ik zie dat meer als een levenlang leren. En dát noem ik kansrijk.