Leefbaar loon

Veel werkenden maken te lange dagen en werkweken omdat ze met een ‘gewone’ werkweek financieel niet uitkomen. Het uurloon is te laag en van een leefbaar loon is daarom bij lange na geen sprake. Als ouders te weinig betaald krijgen, ligt bovendien het risico van kinderarbeid op de loer.

Bijvoorbeeld in de palmolie- en in de suikersector, waar vaak de hele familie meewerkt om in het levensonderhoud te kunnen voorzien.

Ook zie je vaak dat vrouwen en mannen geen vaste contracten, of helemaal geen contract krijgen. Daarmee hebben ze geen zekerheid op werk en staan ze niet sterk om te onderhandelen over een eerlijk loon; wie kritisch is kan immers zo door een ander vervangen worden.

De afhankelijke positie van de werknemer zorgt ervoor dat de werknemer geen nee kan zeggen tegen het werk. Vooral bij migranten en anderen die afhankelijk zijn van woonvoorzieningen van het bedrijf zie je deze vormen van verkapte dwangarbeid veel.  Soms gaat het zelfs zover dat het paspoort wordt ingenomen, zodat de werknemer niet weg kan. Ook werknemers van afgelegen palmolieplantages zijn vaak sterk afhankelijk omdat de plantage-eigenaar meestal ook voor huisvesting zorgt.

Daarnaast is er veelal sprake van ongelijke beloning tussen mannen en vrouwen. Zo krijgen bijvoorbeeld vrouwelijke kledingarbeiders in Cambodja, Sri Lanka en India tussen de 10 en 40 procent minder betaald dan mannen.

Sommige bedrijven verwijzen in hun mvo-beleid of gedragscode naar minder veeleisende lokale wetten en gebruiken; deze dienen dan als richtlijn voor het bedrijfsbeleid. Hierdoor kunnen er tussen de landen waarin een bedrijf opereert grote verschillen ontstaan.

Ook lokale overheden meten soms met twee maten. Sommige lage lonenlanden erkennen de noodzaak van leefbaar loon. Tegelijk creëren zij ook vrijhandelszones (exportproductiezones) om bedrijven aan te trekken en de economie te stimuleren. Hier is de normale arbeidswetgeving vaak niet van toepassing en krijgen internationale bedrijven extra speelruimte. Werknemers zijn daar vaak niet vrij om zich te organiseren in onafhankelijke vakbonden. Daardoor is de controle op leefbaar loon ver te zoeken.

Ook geldt het loon in een bedrijf vaak alleen voor vaste werknemers. Flexwerkers en uitzendkrachten verdienen vaak minder.  Een bedrijf dient in zijn personeelsbeleid op te nemen dat er gelijk loon voor gelijk werk betaald moet worden voor alle werknemers, ook bij ingehuurd personeel.

Onze aanpak

CNV Internationaal werkt aan structurele oplossingen: we versterken lokale vakbonden, ondersteunen sectorale en bedrijfs-cao’s, en maken de loonkloof zichtbaar met de Fair Work Monitor. Op basis van deze data ontstaat een dialoog tussen werknemers, werkgevers en inkopers over wat nodig is om tot een leefbaar loon te komen — inclusief aandacht voor inkooppraktijken, gendergelijkheid en veilige werkomstandigheden.

Voor een duurzaam leefbaar loon - dat wil zeggen, een loon dat ook leefbaar blijft in de toekomst - zijn goede onderhandelingen tussen onafhankelijke en representatieve vakbonden en werkgevers belangrijk.

• Om op een duurzame manier tot leefbare lonen te komen, benadrukt CNV Internationaal dat het cruciaal is om de werknemers en hun vakbonden vanaf het begin bij dit proces te betrekken.
• CNV Internationaal initieert, begeleidt en stimuleert processen om tot collectieve arbeidsovereenkomsten (cao’s) te komen, zo mogelijk in meerdere bedrijven, we ondersteunen dit door advisering en training, bijvoorbeeld in onderhandelingsvaardigheden.
• Samen met partners bouwen we aan duurzame afspraken: helder, haalbaar en geborgd in beleid en contracten. Leefbaar loon is daarmee niet alleen een sociale noodzaak, maar ook een strategische randvoorwaarde voor veerkrachtige ketens.