Vakbondsversterking

Wat is er aan de hand?

Wereldwijd staat vakbondsvrijheid steeds verder onder druk. Dat blijkt uit het jaarlijkse Global Rights Index 2025 van de internationale vakbondsorganisatie, het meest gezaghebbende wereldwijde onderzoek naar schendingen van werknemersrechten.

In 72% van de landen hadden werknemers geen of slechts zeer beperkte toegang tot rechtspraak, een sterke verslechtering ten opzichte van 65% in 2024. [ituc-csi.org], [uniontounion.org]

Slechts 7 van de 151 onderzochte landen kregen de hoogste score, wat betekent dat daar arbeidsrechten structureel worden gerespecteerd. [ituc-csi.org]

In steeds meer landen worden het recht om een vakbond op te richten, collectief te onderhandelen of te staken beperkt of verboden, vaak via wetgeving die vakbonden neerzet als ‘buitenlandse agenten’ of veiligheidsrisico’s. [uniontounion.org]

Ook de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) bevestigt deze trend. Op basis van SDG‑indicator 8.8.2 concludeert deze VN organisatie waarin werkgevers, werknemers en overheden samenwerken op het terrein van werk, dat schendingen van vrijheid van vereniging en collectief onderhandelen wijdverbreid zijn. Er zijn internationale afspraken gemaakt. Ook hebben veel landen de verdragen aangenomen over fundamentale internationale arbeidsnormen zoals vakbondvrijheid en de vrijheid om collectief te onderhandelen. Toch zijn krijgen in de praktijk werknemers in veel landen te maken met intimidatie, ontslag of arrestatie wanneer zij zich organiseren in een vakbond. [ilostat.ilo.org]

Wat zijn de gevolgen als vakbondsvrijheid ontbreekt?

Het structureel beperken van vakbondsvrijheid heeft verstrekkende gevolgen:

Slechte arbeidsvoorwaarden blijven bestaan
Volgens onderzoek van de ILO zijn vrijheid van vereniging en collectieve onderhandelingen cruciaal om te komen tot eerlijke lonen, veilige arbeidsomstandigheden en sociale zekerheid. Waar deze rechten ontbreken, neemt uitbuiting toe.

Groeiende ongelijkheid en armoede
Gegevens van de internationale vakbondsorganisatie ITUC laten zien dat landen met de slechtste score op vakbondsrechten vaak ook te maken hebben met extreme inkomensongelijkheid en informele arbeid zonder bescherming.

Risico’s in internationale productieketens
Voor bedrijven betekent het ontbreken van vakbondsvrijheid een verhoogd risico op mensenrechtenschendingen in hun ketens, zoals ook de Business and Human Rights Navigator van de VN signaleert. Europese wetgeving voor internationaal verantwoord ondernemen ziet hier steeds strenger op toe.

Aantasting van democratie en rechtsstaat
Vakbonden spelen wereldwijd een belangrijke rol in sociale dialoog en democratische besluitvorming. De internationale vakbondsorganisatie ITUC signaleert een “wereldwijde aanval op democratische rechten” doordat in veel landen vakbonden meer en meer worden buitengesloten of zelfs gecriminaliseerd.

Onze aanpak

CNV Internationaal ziet vakbondsvrijheid als een fundamenteel mensenrecht en als voorwaarde voor waardig werk. Samen met vakbondspartners wereldwijd werken we aan structurele verbetering:

Versterken van lokale vakbonden
We investeren in training, organisatiekracht en leiderschap, zodat vakbonden op een veilige en effectieve manier werknemers kunnen vertegenwoordigen.

Bevorderen van sociale dialoog
CNV Internationaal ondersteunt vakbonden in het voeren van collectieve onderhandelingen en in overleg met werkgevers en overheden, in lijn met ILO‑normen.

Internationale belangenbehartiging
We brengen schendingen van vakbondsvrijheid onder de aandacht bij internationale instellingen zoals de ILO, de EU en multinationale ondernemingen, samen met de internationale vakbeweging.

Verantwoord ondernemen en ketens
CNV Internationaal werkt met bedrijven en beleidsmakers aan naleving van arbeidsrechten in mondiale productieketens, met speciale aandacht voor landen en sectoren met hoge risico’s.

Focus op kwetsbare groepen
Jongeren, vrouwen en informele werknemers worden extra hard geraakt door het ontbreken van vakbondsvrijheid. Zij staan daarom centraal in onze programma’s.

Onze impact

Ondanks de wereldwijde achteruitgang van vakbondsvrijheid laat CNV Internationaal zien dat gerichte ondersteuning van vakbonden tot tastbare verbeteringen leidt, zoals

Ondersteuning van 83 lokale vakbonden in 16 landen in Afrika, Azië en Latijns-Amerika, met een sterke focus op vrijheid van vereniging en collectieve onderhandeling. [youtube.com], [youtube.com]

31 nieuwe collectieve arbeidsovereenkomsten afgesloten met werkgevers, waardoor bijna 400.000 werknemers meer zeggenschap kregen over loon, werktijden en veiligheid. [youtube.com]

Versterking van vakbondsvrijheid in kwetsbare sectoren, zoals mijnbouw, landbouw en textiel, via het Dialogue@Work‑programma en de Fair Work Monitor, waarmee vakbonden beter onderbouwd de dialoog kunnen aangaan met werkgevers en overheden. [cnvinternationaal.nl], [cnvinternationaal.nl]

Concrete verbeteringen op bedrijfsniveau, zoals toegang tot vakbondswerk op de werkvloer, formele erkenning van vakbonden door werkgevers en betere bescherming van vakbondsleden tegen intimidatie of ontslag. [cnvinternationaal.nl]

Extra aandacht voor jongeren en vrouwen binnen vakbonden, onder andere door leiderschapstrajecten en trainingen gericht op inclusieve organisatievorming, waardoor meer groepen die vaak niet gehoord worden betrokken zijn binnen sociale dialoog. [youtube.com]

Deze resultaten laten zien wat de impact is van onze praktische steun aan lokale vakbonden, en langdurige samenwerking.

Fair impact

Risico’s op het terrein van vakbondsvrijheid zijn ook belangrijk voor bedrijven omdat deze direct aan de OESO‑richtlijnen voor internationaal maatschappelijk verantwoord ondernemen. Van bedrijven wordt verwacht dat zij via gepaste zorgvuldigheid (due diligence) mensenrechtenschendingen in hun keten identificeren, voorkomen en aanpakken. Door dit mee te nemen in hun MVO‑beleid en actief samen te werken binnen een Fair Impact‑programma, kunnen bedrijven aantonen dat zij verantwoordelijkheid nemen voor arbeidsomstandigheden in hun keten en voldoen aan groeiende wet- en regelgeving.