Meer dan 1.500 suikerrietarbeiders laten hun stem horen
Om deze werkelijkheid zichtbaar te maken startte CNV Internationaal in 2025 samen met vakbond SINTRAINAGRO een ambitieus traject binnen het Observatorio del Trabajo Justo en América Latina: participatieve digitale monitoring door arbeiders zelf.
Het uitgangspunt was eenvoudig maar krachtig: de meest betrouwbare kennis over arbeidsomstandigheden komt van de mensen die die omstandigheden iedere dag ervaren.
Wat begon als een nieuwe methode om data te verzamelen, groeide uit tot een beweging.
Ter vergelijking: in 2024 namen 471 suikerrietarbeiders deel aan een regionale monitoringsronde. In 2025, alleen al in Colombia, steeg dit aantal naar maar liefst 1.527 deelnemers.
Dat resultaat werd bereikt door slechts veertien getrainde vakbondsleden. Als zogenoemde enlaces reisden zij door de verschillende regio's om arbeiders te ondersteunen bij het gebruik van KoboCollect, een digitale applicatie waarmee deelnemers anoniem hun ervaringen konden delen.
Wat vervolgens ontstond, overtrof alle verwachtingen. Arbeiders hielpen elkaar met het downloaden van de app, het invullen van vragenlijsten en het uitleggen van het doel van de monitoring. Vertrouwen verspreidde zich van collega naar collega.
De monitoring werd daarmee meer dan een onderzoek. Het werd een collectieve inspanning van werknemers die hun verhaal wilden laten tellen.
Dat succes was allesbehalve vanzelfsprekend. SINTRAINAGRO opereert al jarenlang in een omgeving waarin vakbondswerk gepaard kan gaan met intimidatie, bedreigingen en risico's. Voor veel arbeiders voelt het bespreken van hun inkomen, arbeidscontract of gezinssituatie niet vanzelfsprekend veilig.
Toch besloten honderden werknemers deel te nemen.
De opgeleide vakbondsleden deden daarbij extra moeite om juist die groepen te bereiken die vaak buiten beeld blijven, waaronder vrouwen en informeel werkenden. In sommige gebieden betekende dit reizen naar afgelegen locaties en het aangaan van gesprekken onder moeilijke omstandigheden.
Juist daardoor kreeg de verzamelde informatie bijzondere waarde. Achter elk ingevuld formulier zat een persoon die ervoor koos zijn of haar werkelijkheid zichtbaar te maken.
Voor veel deelnemers was het confronterend om de resultaten te zien.
“ "Het was mooi, maar tegelijk frustrerend. We ontmoetten mensen met nog veel slechtere arbeidsvoorwaarden dan wij. Sommige verdienen maar 20.000 of 30.000 pesos per dag en halen het minimumloon niet eens. Dankzij het monitoren werden deze mensen eindelijk gehoord." ”
- Deelnemende arbeider
Een andere deelnemer benadrukte hoe de informatie de vakbond sterker maakte:
“ "We ontdekten omstandigheden die altijd verborgen waren gebleven. Nu kunnen we die ervaringen delen en gebruiken om verbeteringen af te dwingen." ”
- Deelnemende arbeider
Ook vakbondsvertegenwoordigers zagen direct de meerwaarde:
“ "Met deze monitoring hebben we veel onregelmatigheden in arbeidsrelaties zichtbaar kunnen maken die anders verborgen waren gebleven." ”
- Deelnemende arbeider
De grootste verandering zat niet alleen in de data, maar in de mensen daarachter.
Werknemers werden niet langer uitsluitend gezien als respondenten, maar als medeonderzoekers. Zij verzamelden zelf informatie over hun leefomstandigheden, inkomen en arbeidsrechten en maakten daarmee zichtbaar wat eerder verborgen bleef.
Tegelijkertijd versterkte het proces de vakbond. Nieuwe groepen werknemers werden bereikt, onderlinge solidariteit groeide en er ontstond een sterkere basis voor sociale dialoog en belangenbehartiging.
Wat begon als een digitale enquête veranderde in een instrument voor bewustwording, organisatie en collectieve actie.
De ervaring van SINTRAINAGRO laat zien dat participatieve digitale monitoring veel meer kan zijn dan een onderzoeksinstrument. Het laat zien dat:
Het verhaal van SINTRAINAGRO laat zien wat er gebeurt wanneer arbeiders de ruimte krijgen om hun eigen werkelijkheid vast te leggen. Van 471 naar 1.527 deelnemers. Van verborgen verhalen naar zichtbare feiten. Van individuele ervaringen naar een collectieve stem.
In 2025 bewees dit proces dat verandering niet altijd begint met beleid of onderhandelingen. Soms begint het met iets eenvoudigs: werknemers die zelf hun verhaal vertellen – en ervoor zorgen dat er naar hen wordt geluisterd.
