Zuid-Afrika: Nieuw partnerschap versterkt rechten werknemers in metaalmijnbouw

Een partnerschap voor eerlijk werk

Nu de wereldwijde vraag naar kritieke mineralen toeneemt, staan mijnwerkers en vakbonden onder steeds grotere druk. Mijnwerkersvakbond NUM maakt zich vooral zorgen over

• de toename van tijdelijke dienstverbanden,
• uitbesteding
• het hierdoor ontstaan van een tweeledig personeelsbestand

Dat vergroot de onzekerheid voor werknemers en verzwakt de mogelijkheden voor collectieve onderhandelingen.

Het partnerschap van CNV Internationaal en NUM heeft tot doel de capaciteit van vakbonden in de sector van kritieke mineralen te versterken.

Via sociale dialoog kunnen werknemers, werkgevers, overheden en gemeenschappen samen risico’s aanpakken op het gebied van arbeidsrechten en eerlijker arbeidsvoorwaarden af te spreken. Uiteindelijk draagt dit bij aan verduurzaming van de mijnbouwsector.

Opleiding van werknemers is essentieel

Lefty Mashego, nationaal secretaris Onderwijs van de NUM, benadrukte het belang van opleiding voor werknemers:

“Onze leden zullen hierdoor meer begrijpen wat hun rechten inhouden. Daardoor zullen ze beter voorbereid zijn om deze te verdedigen en de arbeidsvoorwaarden correct te omschrijven. Zo worden ze niet meer uitgebuit vanwege gebrek aan kennis.”

“Dit is een zeer goede samenwerking, met name op het gebied van workshops, opleidingen en ontwikkeling met betrekking tot zeldzame en kritieke mineralen.

We moeten ons inzetten voor samenwerking, vooral omdat de NUM nog niet eerder in aanraking is gekomen met dit niveau van opleiding en ontwikkeling. We zijn erg dankbaar voor deze samenwerking.”

Reactie Imron Sahetapy die de samenwerkingsovereenkomst tekende namens CNV Internationaal:

“We kijken erg uit naar deze samenwerking met de NUM. We zullen opkomen voor de arbeidsrechten in de mijnen, juist daar waar kritieke mineralen worden gewonnen.”

Van overeenkomst naar actie

In het kader van de samenwerking organiseerden CNV Internationaal en NUM een workshop in Kuruman met regionale NUM-leidinggevenden, vakbondsleiders en mijnwerkers. Tijdens de workshop werd de Fair Work Monitor geïntroduceerd en werd de ruimte gecreëerd om de kwesties in kaart te brengen die voor werknemers in de Zuid-Afrikaanse mijnbouwsector het belangrijkst zijn.

Zorgen over ontslag van vaste werknemers

De deelnemers bespraken hoe de Fair Work Monitor vakbonden en werknemers kan ondersteunen, met welke uitdagingen werknemers momenteel te maken hebben en welke onderwerpen specifiek zijn voor de mijnbouw in Zuid-Afrika. Ook brachten zij hun zorgen naar voren over het ontslag van vaste werknemers. Steeds meer werk in de mangaanindustrie wordt uitbesteed aan door migranten- en contractarbeiders.

De workshop leidde tot concrete vervolgstappen:

• De Fair Work Monitor zal worden aangepast aan de hand van de door de werknemers aangedragen thema’s.
• Er is een implementatiegroep opgericht.
• Er zijn locaties en een voorlopige tijdschema’s afgesproken.

Vooruitblik

De samenwerking zal zich richten op het uitrollen van trainingen op het gebied van due diligence inzake mensenrechten, digitale monitoring van de naleving van arbeidsrechtennormen door mijnbouwbedrijven, beleidsbeïnvloeding met betrekking tot kritieke mineralen voor de energietransitie, en gezamenlijke middelenwerving voor toekomstige programma’s.

Van 24 tot en met 25 september 2026 zullen CNV Internationaal en NUM in het Elijah Barayi Memorial Training Centre een training voor trainers organiseren over due diligence op het gebied van mensenrechten en milieu, bestemd voor vakbondsleiders.

Deze training is een belangrijke stap om vakbonden in staat te stellen de rechten van werknemers in waardeketens van kritieke mineralen beter te begrijpen, te monitoren en te verdedigen.