De vrijheid van onderwijs is er volgens de Onderwijsraad niet bij gebaat als elders effectief gebleken methodes voor alle scholen verplicht worden gesteld. Het zou de professionele ruimte beperken en de complexiteit van het onderwijs onvoldoende erkennen. Professionals moeten kunnen handelen vanuit een breed palet aan kennis.
Volgens de Onderwijsraad is het onderwijs meer gebaat bij geïnformeerd handelen: het combineren van inzichten uit onderzoek met praktijkervaring en de specifieke context van de school. De raad pleit ervoor af te zien van een wettelijke verplichting tot het gebruik van evidence-informed onderwijs.
Bezwaren leden op een rij
De leraren, schoolleiders en onderwijsondersteuners in de ledengroepen primair en voortgezet onderwijs van CNV herkennen deze zorgen en benadrukken hetzelfde: scholen hebben ruimte nodig om zelf professionele afwegingen te maken.
- Blijf af van de professionele ruimte van leraren
Vo-leden waarschuwen dat politieke sturing op ‘wat werkt’ gemakkelijk doorslaat naar het voorschrijven van lesmethodes en werkwijzen. Dat staat op gespannen voet met de verantwoordelijkheid van de leraar voor het leerproces in de klas. Ook benadrukken zij dat onderwijs geen ‘keuzemenu van bewezen aanpakken’ is: elke leerling, klas en schoolcontext vraagt om maatwerk.
Po-leden signaleren dat sterke sturing op protocollen leidt tot eenheidsworst en hogere werkdruk. Het gevoel dat het ‘nooit goed genoeg is’ komt regelmatig terug in hun reacties.
2. Eén methode werkt niet overal; de context blijft leidend
In zowel po als vo wordt benadrukt dat ‘bewezen effectief’ niet betekent dat een aanpak overal werkt. Leraren zien in hun dagelijkse praktijk dat dezelfde methode op de ene school goed uitpakt en op de andere veel minder. Ook staan er in onderzoeken regelmatig tegenstrijdige bevindingen. Daarom is ruimte voor professionele afwegingen cruciaal.
3. Waardeer praktijkkennis én onderzoek, maar dwing niet af
Ledengroepen pleiten voor een open dialoog tussen scholen en onderzoekers, waarbij praktijkkennis gelijkwaardig wordt meegenomen. Platforms en leernetwerken zoals de Kennisrotonde worden gewaardeerd, maar moeten volgens leden breed en onafhankelijk blijven. Ze waarschuwen voor een te dominante rol van enkel effectstudies of één type wetenschappelijke benadering.
4. Investeer in randvoorwaarden: tijd, cultuur en expertise
Zowel in po als in vo wordt duidelijk dat evidence-informed werken alleen kans van slagen heeft wanneer teams tijd krijgen om samen te leren, te experimenteren en te reflecteren. Ook zijn goede uitleg van onderzoek, ondersteuning en scholing noodzakelijk. Zonder deze randvoorwaarden leidt verplichtend beleid vooral tot werkdruk en frustratie.
Een krachtig gedeelde boodschap
De overeenkomsten tussen het rapport van de Onderwijsraad en de signalen uit onze eigen achterban zijn opvallend sterk. De gezamenlijke boodschap is duidelijk:
●Stop met smalle, verplichtende sturing op methodegebruik. Geef leraren en schoolteams ruimte om zelf, breed geïnformeerd, binnen complexe context keuzes te maken en zorg voor een lerende schoolcultuur.
●Investeer in tijd, professionalisering (onderzoeksgeletterdheid als onderdeel van bekwaamheidseisen) en ondersteuning om onderzoek daadwerkelijk te benutten.
●Herinstalleer het LerarenOntwikkelfonds, waarmee leraren vrij geroosterd kunnen worden voor een project of studie, maar schrap de Lerarenbeurs niet.
●Stimuleer dialoog en partnerschap vanuit gelijkwaardigheid tussen onderzoek en praktijk met een rol voor NKO (Nationaal Kennis Instituut onderwijs) en ontwikkelkracht, in plaats van hiërarchie. Keer terug naar de oorspronkelijke bedoeling van het NRO: samenwerken tussen onderzoek, beleid en praktijk
