Zeggenschap van leraren bij onderwijsvernieuwing
In het onderwijs organiseren we het nog vaak zo: besturen stellen kaders, schoolleiders vertalen ze en teams horen op de gezamenlijke studiedag wat ze moeten doen. Tegelijkertijd verwachten we van leraren dat zij leerlingen zelfstandigheid, kritisch denken en verantwoordelijkheid bijbrengen. Dan moeten we ook kijken hoeveel ruimte leraren zelf krijgen om hun oordeel te vormen, zich uit te spreken en invloed uit te oefenen.
Vanuit mijn werk bij CNV vind ik die zeggenschap belangrijk. Mensen moeten invloed hebben op hun werk. En we hebben hun kennis nodig. Een leraar weet waar leerlingen op vastlopen, welke uitleg helpt en waar een methode tekortschiet. Die kennis wil je gebruiken voordat je een besluit neemt.
Meedenken over de inzet van AI op school
Neem de inzet van AI op school. Er wordt een werkgroep gevormd en het team mag reageren. Dat klinkt goed. Maar wat ligt er nog open? Kunnen leraren meebepalen waarvoor zij AI willen inzetten en waaraan dat moet voldoen? Krijgen ze gelegenheid om zich erin te verdiepen, toepassingen in hun lessen uit te proberen en samen te bespreken wat leerlingen ervan leren? Of staat de aanpak eigenlijk al vast en gaat het gesprek vooral over hoe iedereen ermee gaat werken? Dan heet reageren ineens participeren.
Gespreid leiderschap vraagt om duidelijke afspraken
Echt gespreid leiderschap begint eerder. Leraren denken mee over de gezamenlijke opdracht, krijgen invloed op ontwerpkeuzes en leggen verantwoording af over hun bijdrage. Dat vraagt ruimte en vertrouwen, maar ook heldere afspraken. Welke besluiten mag een werkgroep zelf nemen? Welk budget is beschikbaar? Wanneer bespreekt het team wat de gekozen aanpak voor leerlingen oplevert? En wie helpt wanneer de samenwerking vastloopt?
Daar ligt een stevige taak voor de schoolleiding. Die hoeft niet alles zelf te trekken, maar moet wel zorgen dat anderen leiding kunnen nemen. Een collega vragen om digitale geletterdheid te ontwikkelen, vraagt bijvoorbeeld ook een gesprek over tijd, scholing en bevoegdheden. Mag die collega voorstellen om het rooster aan te passen? Kunnen collega’s worden vrijgemaakt om samen lessen te ontwerpen? Wie verantwoordelijkheid overdraagt, moet ook regelen dat iemand ermee aan de slag kan.
Wat vraagt eigenaarschap van schoolbesturen?
Ook besturen moeten zichzelf een ongemakkelijke vraag stellen. Willen we werkelijk professioneel leiderschap in scholen, of vooral medewerkers die verantwoordelijkheid dragen voor oplossingen die wij al hebben bedacht? Als bestuurder moet je kunnen verdragen dat een team met een andere aanpak komt. Dan moet je willen begrijpen waarom die volgens hen beter werkt. Als iedere afwijking eerst naar boven moet voor toestemming en om extra verantwoording vraagt, blijft er weinig ruimte over.
Benut de deskundigheid van leraren
De school van de toekomst kan niet rusten op één sterke leider. De deskundigheid zit bij verschillende mensen. De ene collega kan samenhang tussen vakken aanbrengen, een ander ziet scherp waarom leerlingen afhaken en weer een ander weet een idee naar een goede les te vertalen. Niet iedereen hoeft manager te worden. Wel moet die kennis ertoe doen in de keuzes die een school maakt.
De toets is voor mij eenvoudig. Kan een leraar een inhoudelijk besluit beïnvloeden voordat het genomen is? Krijgt die leraar tijd, toegang tot informatie en een duidelijke opdracht? Als het antwoord nee is, moeten we niet om meer eigenaarschap vragen. Dan moeten we eerst echte invloed geven”.
Danielle Woestenberg
Bestuurslid CNV & docent levensbeschouwing in het vo
Dit blog is geschreven in het kader van de Campagnemaand Leidinggeven aan leren van het CNV LeiderschapsLab waarin we aandacht vragen voor het vernieuwde curriculum in het po en vo.
