‘Wees open en ga het gesprek aan!’

Werknemers gemangeld tussen werken en zorgen

Door Ciska de Graaff

Geplaatst
18 september 2026, 14:50

Laatst geüpdatet
18 september 2026, 14:51

Werk en zorg gaan soms niet goed samen. De stress bij ouders is terug op het niveau van de coronacrisis en mantelzorgers komen soms zo in de knel dat ze zelf zorg nodig hebben. Hoe is de situatie op dit moment en hoe moet die volgens CNV zijn?

Bijna de helft van de CNV-leden is (deels) ontevreden over hoe de zorgtaken voor gezin en naasten zijn verdeeld. Dat blijkt uit een quickscan die CNV-leden dit voorjaar hebben ingevuld over hun werk-en-zorg-situatie. Daar wil 85% verandering in brengen. Uit het jaarlijkse rapport Staat van Gezinnen 2026 blijkt dat 46% van de ouders stress heeft. Vooral de categorie die ‘altijd stress heeft’, is groter geworden. Het percentage is even hoog als tijdens de tweede coronalockdown, toen kinderen niet naar school of de opvang konden.

Walhalla?

Nederland lijkt een walhalla voor gezinnen. Er is kinderopvang, er zijn peuterspeelzalen, en als je daar geen geld voor hebt, krijg je een toeslag die hoger wordt naarmate je minder inkomen hebt. Marjet Winsemius, directeur van Stichting Voor Werkende Ouders: ‘Het lijkt allemaal zo mooi geregeld. Maar dat is het niet. Toen in de jaren 80 moeders aan het werk gingen, veranderde het systeem niet. Dat is namelijk nog steeds gericht op kostwinners, terwijl we toe zouden moeten naar een tweeverdienersmodel. Kinderopvang is duur, er is niet overal plek, verlofregelingen betalen voor 70% door zodat het ouders geld kost, schoolvakanties zijn te lang. Ook zijn er de werkgevers die wel opmerken dat jonge moeders uitvallen, maar die niet meedenken over een goede werk-zorg-balans. Het zit in de cultuur en in het systeem. Daar moeten we vanaf.’

‘Ik ben geen type dat om hulp vraagt’

Fiza Malik (25) werkt en zorgt voor haar broer

‘Mijn broer Zain is 22 en heeft een verstandelijke beperking en autisme. Hij functioneert op het niveau van een 3- of 4-jarige. Mijn ouders zorgen voor hem en ik spring bij waar nodig. Ik woon thuis, omdat ik het lastig vind om het huis uit te gaan én omdat het moeilijk is een woning in de buurt te vinden. Mijn broer is zó gewend aan mijn aanwezigheid. Als ik er een paar dagen niet ben, is dat echt een ding.’

‘Ik ben jurist bij een verzekeraar en kan gelukkig veel thuis werken. Dat helpt enorm. En doordat ik 32 uur werk, kan ik flexibel mijn dag ruilen als het nodig is. Ik ben geen type dat om hulp vraagt. Maar ik moet dat misschien wel wat vaker doen. Ik sprak laatst met een pensioenadviseur en hoorde over de optie 80-90-100: dat je 80% werkt, 90% salaris krijgt en 100% pensioen opbouwt. Als er ook zoiets afgesproken zou kunnen worden voor mantelzorgers, zou dat denk ik heel helpend zijn. Niet alleen voor de mantelzorger zelf, maar ook voor de werkgever. Een betere werk-en-zorg-balans kan hel pen om bijvoorbeeld het ziekteverzuim omlaag te krijgen.’

Fiza heeft de stichting Bruzspot opgericht, een digitale (via WhatsApp en social media) en live ontmoetingsplek voor jonge mantelzorgers, zoals broers en zussen van zorgbehoevende kinderen. ‘Daar kunnen ze herkenning en adviezen vinden en ook leren om voor zichzelf te zorgen. Zo duurde het bij mij heel lang voordat ik überhaupt doorhad dat ik een mantelzorger ben.’

Meer over Mantelzorg en werk

Loonkloof dichten

‘Ja, er zijn cao’s die geboorte- en ouderschapsverlof aanvullen tot 100%’, beaamt Winsemius. ‘Maar dat moet niet afhankelijk zijn van je cao. Dat moet landelijk geregeld zijn. Het is al fijn dat vaders nu 1 week doorbetaald krijgen in plaats van 2 dagen, zoals mijn man toen wij een tweeling kregen. Dat is vooruitgang. Toch nemen veel vaders het aanvullende verlof van 5 weken niet op, omdat ze denken of horen dat ze niet gemist kunnen worden op het werk of omdat het hen geld kost. Ik gun volgende generaties dat deze discussies niet meer gevoerd hoeven worden. Begin er al voor de geboorte mee: hoeveel gaan we allebei minder werken? Als de loonkloof tussen mannen en vrouwen een keer gedicht wordt, zou dat ook helpen. Dan is het inkomensverlies dus niet groter als de man minder gaat werken.’

‘De politiek vindt dat werkgevers zich niet met de thuissituatie of rolverdeling mogen bemoeien. Ik vind dat dat wel nodig is, want moeders vallen bij bosjes uit. Dan is het geen privé-aangelegenheid meer’, stelt Winsemius. ‘Werkgevers, ga dat gesprek aan! Vraag hoe het thuis gaat. Ouders zoeken begrip en flexibiliteit. Werknemers moeten zelf ook open zijn. In je leven gebeuren nu eenmaal dingen die extra aandacht en zorg nodig hebben. Dat kan een werkgever niet ruiken. Dus praat daar over. Ik zorg behalve voor mijn tweeling ook voor mijn ouders en mijn schoonzus. Dat kost mij veel, maar brengt me ook veel. Elke levensfase vraagt om flexibiliteit. En om gesprek. Wat heb jij nodig? We zijn geen robots! Heb interesse in elkaar. Verander “Mij niet bellen” in “Je mag me bellen!”. Het menselijk contact in deze hypernerveuze samenleving is zo belangrijk!’

‘Wees open en praat erover, dat is belangrijk'

Mayke Sturme-van Neerven (45) werkt en zorgt voor haar zoon (7)

‘Jesse heeft het zeldzame Lamb Shaffer syndroom. Hij is sinds een half jaar begonnen met lopen en sinds kort zegt hij zijn eerste woordjes, maar hij is bijvoorbeeld nog niet zindelijk. Ik ben procesondersteuner bij Enexis en ben zelf heel open over mijn situatie. Dat is belangrijk. Anders weten je werkgever en collega’s niet wat er speelt en kunnen ze je niet ondersteunen als dat nodig is. Dat is de eerste voor waarde: wees open en praat erover. Ik voel me op mijn afdeling sociaal veilig en vind dat de leidinggevende mee denkt en flexibel is.’

‘Onze zoon zit op een speciale school, waar veel zorg aanwezig is. Dat scheelt al, want we hoeven niet meer buiten schooltijd met hem naar therapie. Maar natuurlijk zijn er nog wel medische afspraken waar we heen moeten. Ik doe dat in overleg met mijn leidinggevende en haal dan eventueel later uren weer in. Ik kan ook thuiswerken, dat helpt ook. Dan kun je zelf je tijd een beetje indelen en om de zorg voor Jesse heen werken.’

‘Ik denk dat het heel belangrijk is dat werkgevers regelmatig vragen aan werknemers hoe het gaat, hoe het écht gaat. Zijn er struikelblokken om je werk goed te doen? Red je het een beetje en zo nee, hoe kunnen we je ondersteunen? Dat is voor iedereen van belang: voor werknemer én werkgever én collega’s. Als er met je meegedacht wordt en je krijgt de mogelijkheid om flexibel met je werktijden om te gaan, scheelt dat echt ziekteverzuim. Ik vind dat ze binnen Enexis het thema vitaliteit heel goed oppakken.’

Meer over Werkgeluk en vitaliteit

Vlees snijden

Niels Meijerink, voorzitter van het Expertisecentrum Vaders, kan erover meepraten. ‘Ieder kind verdient een betrokken vader. Heel veel gezinnen proberen de zorg voor de kinderen eerlijk te verdelen, maar nog maar 9% slaagt daarin. Waarom? Ten eerste omdat dit zo gegroeid is vanuit de historie. Moeder werd ontslagen als ze ging trouwen. Er werd vanuit gegaan dat zij ging zorgen voor haar gezin als dat er kwam. En vader sneed het vlees op zondag. Ten tweede omdat het financieel een groter offer vraagt als vaders minder gaan werken en meer gaan zorgen.’ Niels ziet ook de vooruitgang – 1 week betaald geboorteverlof en 5 weken tegen 70% van het loon – ‘maar toch doen veel vaders dat niet omdat het financiële achter uitgang betekent. Er zijn cao’s die het aanvullen tot 80, 90 of 100%. Dat zou overal moeten zijn. Het kost werkgevers wat, maar het levert ze ook betrokken en tevreden werknemers op en minder ziekteverzuim.’

Zorg overnemen

Zelf kwam Niels ook in de knel. ‘Ik had een zware baan in de consultancy, maar moest ook thuis flink aan de bak toen bleek dat er na de geboorte van mijn dochter veel medische problemen waren. Ik moest regelmatig opeens naar huis of ’s nachts eruit. Als ik thuiskwam van het werk, was mijn vrouw moe van het zorgen en nam ik het over. Toen het weer beter ging met mijn dochter, viel ik om. Ik had te veel knel gezeten tussen thuis en werk. Je hoort toch nog vaak: “Kan je vrouw dat niet doen?” Standaard wordt de moeder gebeld als er iets is op school of op de kinderopvang. Wees betrokken als vader. Eigen je dat toe. En werkgevers: gun je werknemers die vader zijn wat flexibiliteit in uren en tijden. Of kijk wat je financieel kunt bijdragen. Betrokken vaders zijn voor iedereen goed!’

‘Een goede combinatie van werk & zorg begint bij goede wil van de manager’

Ton den Iseger (71) is gepensioneerd en zorgt voor zijn vrouw

‘Als Loes niet mee had gekund naar mijn werk, was ik gestopt met werken’, zegt Ton stellig. Hij heeft het over de 4 jaar nadat hij de AOW-leeftijd had bereikt, waarin hij vrijwillig 2 dagen per week in dienst bleef bij het Rijksmuseum. Regelmatig nam hij zijn vrouw mee. ‘Ze heeft sinds 2017 de diagnose Alzheimer en kon eigenlijk niet meer alleen thuisblijven.’

In het begin loste Ton het nog op door kortere diensten te draaien als medewerker service en veiligheid. ‘Maar daarna trof ik Loes huilend thuis aan. Ze voelde zich toch opgesloten, alleen en raakte dan in paniek. Na mijn AOW-datum bleef ik als projectmedewerker planning en kon ik veel thuiswerken. Ik heb Loes toen meegenomen naar een personeelsfeest. Dat was het begin van iets moois. Ik kon haar vanaf dat moment meenemen naar mijn werk. Ze zat bij meetings en bij workshops die ik gaf. Ze hoorde er echt bij. Als ze er een keer niet was, werd er naar haar gevraagd.’

‘Als mijn werkgever niet zo meewerkend was geweest, was ik gestopt met werken. Beleid is algemeen, maar bij mantelzorgers moet het maatwerk zijn. Ik had bijvoorbeeld niks aan zorgverlof, waar veel hr-professionals dan mee aankomen. Je kunt moeilijk 8 jaar lang zorgverlof opnemen. Bovendien ben je dan niet aanwezig en verlies je de binding met collega’s.’

‘Er zijn wel een paar dingen voor nodig. Ten eerste moeten werknemers open zijn over hun situatie. Ten tweede moet je een manager hebben die begrip heeft en van goede wil is.’ Loes woont inmiddels in een verpleeghuis. Ton is voorzitter van de participatieraad van dit huis en is – hoewel inmiddels gestopt met werken – volop actief.

Balans terugvinden

Ook Zita van Ekeren, projectleider bij onderzoeksbureau Abbi Insights, moest haar balans tussen werk en zorg terugvinden. Ze kreeg de afgelopen 5 jaar 2 kinderen. ‘Ik moest echt even wennen, zeker na de tweede. Ik wist gewoon niet hoe ik het allemaal moest combineren.’ Ze ging daarover in gesprek met haar werkgever Marco Wolters. ‘Nee, ik vond dat niet moeilijk of eng. De sfeer bij ons is heel open en goed. We hebben 2 keer per jaar een vast moment om te bespreken hoe alles gaat, werk én privé, naast andere meer spontane momenten. Dus daar kwam dit punt ook aan de orde. Ik gaf aan dat ik op kantoordagen niet in staat ben om mijn 8 uur te draaien. Dat was oké. Deze uren compenseer ik door langere thuiswerkdagen te maken.’ Werkgever Marco knikt: ‘Kijk, ik weet dat Zita een goede werker is, die er niet de kantjes vanaf loopt. Dan is er vertrouwen.’

Korte lijntjes

Abbi Insights is een kleine club met 9 mensen. ‘Daarom is het goed dat we van elkaar weten wie er wanneer is. En wat we aan elkaar hebben. Juist daarom is een goede werk-privébalans belangrijk, want hoe beter die is, hoe minder verzuim.’ Voorheen werkte Marco bij een grote organisatie met een hr-afdeling die dit soort zaken regelde. ‘Maar waar je ook werkt: om een goede werk-privébalans te realiseren, is openheid van werknemers nodig, evenals alertheid en luisteren van werkgevers.

Beeld: Willem Jan de Bruin, Le Giessen, Ton Kastermans Fotografie, Johan Wouters Fotografie